|
Rada Europejska
Jest organem pozatraktatowym, tj. nie przewidzianym w traktatach założycielskich
Wspólnot. Jednocześnie jest jedną z najważniejszych instytucji Unii
Europejskiej, ponieważ w jej skład wchodzą premierzy lub prezydenci państw
członkowskich. Rada Europejska jest zwoływana w celu przedyskutowania i
wypracowania wspólnego stanowiska wobec najważniejszych kwestii dotyczących
zagadnień unijnych. Dosyć często Rada Europejska mylona jest z Radą
Europy. Jednak są to dwie zupełnie odrębne instytucje. Rada zwoływana
jest dwa razy w roku, ale np. po atakach 11 września 2001 roku zebrała
się w trybie nadzwyczajnym.
Decyzje podejmowane są na zasadzie consensusu i są one pozbawione
mocy prawnej w rozumieniu prawa wspólnotowego. Niemniej skład członkowski
rady decyduje o tym, iż są one wiążące dla Rady Unii Europejskiej, której
decyzje wywołują skutki prawne w obrębie Wspólnot. De facto, Rada
Europejska stoi na czele hierarchii instytucji Unii. Jej uchwały noszą
nazwę tzw. oświadczeń końcowych. Na forum Rady podejmowane były najważniejsze
decyzje dotyczące rozwoju i integracji europejskiej, m.in.: budowa unii
ekonomiczno - monetarnej, utworzenie jednolitego rynku wewnętrznego,
etapy rozszerzenia Unii czy wprowadzenie bezpośrednich wyborów do
Parlamentu Europejskiego.
Rada Unii Europejskiej
Jest naczelnym organem decyzyjnym i ustawodawczym. Tylko ona wyposażona
jest w instrumenty pozwalające tworzyć legislatywę Wspólnot. Jej członkami
są reprezentanci państw członkowskich na szczeblu ministerialnym, upoważnieni
do działania w imieniu swoich rządów. Członkowie Rady związani są
instrukcjami i reprezentują interesy rządów. Funkcję przewodniczącego
Rady pełnią jej członkowie przez 6 miesięczne okresy tzw. prezydencji
wg. porządku alfabetycznego (oryginalnie pisane nazwy państw). Z dniem 1
stycznia 2003 roku Grecja.
Przewodniczącym Rady Unii jest właściwy minister spraw zagranicznych
państwa, które aktualnie przewodzi Wspólnocie. Rada obraduje najczęściej
raz w tygodniu i jest zwoływana na wniosek przewodniczącego, jednego za
członków lub też Komisji Europejskiej. Rada Unii Europejskiej tworzy
"acquis communartaire" czyli dorobek prawny Wspólnoty
Europejskiej tj.: rozporządzenia, dyrektywy, decyzje i zalecenia. Ponadto
Rada realizuje określone zadania w zakresie wspólnej polityki
zagranicznej i bezpieczeństwa, wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych,
podejmowania decyzji gospodarczych, a także zawierania umów międzynarodowych.
Po ratyfikowaniu Traktatu Nicejskiego i rozszerzeniu Unii Europejskiej
w 2004 roku Polska będzie posiadać 27 głosów i należeć będzie do
grupy państw wielkich wraz z Hiszpanią (również 27 głosów) oraz
Niemcami, Francją, Wielką Brytanią i Włochami (po 29 głosów).
Kolejne państwo, Holandia będzie dysponowało 13 głosami i tak dalej, aż
do Malty z 3. System ten to tzw. zasada ważenia głosów w Radzie Unii
Europejskiej.
Komisja Europejska
Od stycznia 1995 roku po ostatnim etapie rozszerzenia liczy 20 komisarzy.
5 państw członkowskich posiada po 2 przedstawicieli ( Niemcy, Francja,
Wielka Brytania, Włochy i Hiszpania), zaś pozostałe po1. Członkami
Komisji są wyłącznie obywatele państw członkowskich, ale nie są oni
związani instrukcjami. Kadencja trwa 5 lat. Uchwały zapadają bezwzględną
większością głosów, zaś kworum wynosi 11 komisarzy. Obrady Komisji są
tajne i zbiera się ona raz na tydzień. W skład administracyjny Komisji
wchodzą: gabinety, resorty, służby, dyrekcje generalne, referaty i urzędy.
Siedzibą jest Bruksela, ale część swoich zadań Komisja realizuje w
Luksemburgu.
Komisja Europejska jest głównym organem wykonawczo - zarządzającym
Unii Europejskiej. Strzeże wspólnotowych interesów, zapewnia prawidłowe
funkcjonowanie i rozwój Wspólnego Rynku, jest aparatem wykonawczym Wspólnot.
Posiada ponadto prawo i obowiązek inicjatywy legislacyjnej oraz nadzoruje
realizację postanowień traktatowych, a także czuwa nad przestrzeganiem
prawa wspólnotowego, zarządza budżetem unijnym. Współpracuje w swoich
działaniach z Radą Unii Europejską oraz Parlamentem Europejskim.
Powołanie Komisji następuje w następujący sposób: najpierw rządy
państw członkowskich zgłaszają osobę na stanowisko przewodniczącego
Komisji. Kandydatura ta musi uzyskać akceptację Parlamentu, po czym rządy
narodowe po porozumieniu z nią wyznaczają pozostałych członków.
Natomiast odwołanie Komisji następuje wskutek decyzji Europejskiego
Trybunału Sprawiedliwości lub wyrażenia wotum nieufności przez
Parlament Europejski. Przy czym odwołanie jednego komisarza skutkuje odwołaniem
całej Komisji. Polska po wejściu do Unii w 2004 roku otrzyma prawo do
jednego komisarza.
Parlament Europejski
Do roku 1962 nosił nazwę Europejskiego Zgromadzenia Parlamentarnego. 30
marca 1962 roku zmieniona ona została na Parlament Europejski. Początkowo
parlamentarzyści wybierani byli przez narodowe zgromadzenia według
procedury ustalanej przez każde państwo oddzielnie. Jednak od roku 1979
członkowie Parlamentu wybierani są na drodze powszechnych i bezpośrednich
wyborów. Dozwolone jest łączenie europejskiego mandatu z krajowym.
Kadencja trwa 5 lat.
Obecnie liczy on 626 posłów. Kryterium ilości miejsc w tym organie
jest liczebność krajów członkowskich. Po spodziewanym rozszerzeniu
Parlament ma liczyć 732 posłów, w tym dla Polski przewidziano miejsc
54. Członkowie Parlamentu podzieleni są w klubach nie na zasadzie
narodowej, ale partyjnej przynależności do poszczególnych frakcji. Do
utworzenia frakcji z jednego państwa potrzeba 23 posłów, dwunarodowa
frakcja powstaje od 18 osób, zaś z trzech i więcej krajów już od 12
posłów. Siedzibą Parlamentu jest Bruksela.
Parlament Europejski jest ciałem doradczo - konsultacyjnym. W oparciu
o współpracę z Radą Europejską występują konsultacje obligatoryjne
i fakultatywne. Do kompetencji Parlamentu należą m.in.: zgłaszanie
wotum nieufności wobec Komisji, uprawnienia budżetowe, prawo współdziałania
w procedurach decyzyjnych, procedura współpracy, aprobowanie układów o
przystąpieniu i stowarzyszeniu, prawo do zgłaszania pytań i
interpelacji.
Europejski Trybunał Sprawiedliwości
Głównym zadaniem tego organu jest czuwanie nad przestrzeganiem prawa
przy interpretacji i stosowaniu postanowień traktatowych. Trybunał za pośrednictwem
dokonywanych wykładni prawa, wydawanych orzeczeń i stanowionych przepisów
prawa wpływa również na europejski proces integracji. Interpretacja
istniejącego prawa pozwala skutecznie je wdrażać na poziomie wspólnotowym.
Obecnie Trybunał składa się z 15 sędziów, którzy za zgodą państw
członkowskich pełnią swe funkcje przez 6 letnią kadencje, ale co trzy
lata następuje rotacyjna wymiana części składu. Sędziowie ci spośród
siebie wybierają przewodniczącego. Ponadto powoływanych jest 8 rzeczników
generalnych, których zadaniem jest wsparcie pracy Trybunału.
W roku 1988 postanowiono utworzyć dodatkowo Sąd Pierwszej Instancji
składający się również z 15 sędziów, celem odciążenia ETS. Sąd
ten rozpatruje spory między Wspólnotami a jej funkcjonariuszami, sprawy
za zaniechanie, a także skargi osób fizycznych i prawnych o
odszkodowanie. Siedzibą sądu jest Luksemburg. Po przystąpieniu Polski
do struktur unijnych uzyskamy prawo nominowania jednego sędziego Trybunału
i co najmniej jednego I Instancji.
Europejski Trybunał Obrachunkowy
Organ ten powstał w roku 1997 na mocy Umowy Brukselskiej. Jego zadaniami
są: kontrola finansowa, kontrola zgodności z prawem i prawidłowości
dochodów i wydatków na wszystkich szczeblach i poziomach Wspólnot.
Czuwa on na straży efektywności i przejrzystości działań w szeroko
pojętych kwestiach finansowych. Na podstawie rocznego raportu ETO
Parlament Europejski udziela absolutorium Komisji Europejskiej. Ponadto
Trybunał przedstawia sprawozdania specjalne i opinie. Jego siedzibą jest
Luksemburg.
ETO liczy 15 członków mianowanych jednogłośnie przez Radę Unii
Europejskiej po zasięgnięciu opinii Parlamentu Europejskiego. Kadencja
trwa 6 lat i jest możliwa reelekcja. Co 3 lata członkowie Trybunału
wybierają spośród siebie przewodniczącego. Jako organ kolegialny
podejmuje decyzje na podstawie większości głosów swoich członków.
Polska uzyska możliwość delegowania jednego członka.
Komitet Ekonomiczno - Społeczny
Posiada uprawnienia konsultacyjne i jest organem pomocniczym. Wydaje
opinie z własnej inicjatywy lub na prośbę Parlamentu. Poza opiniami może
również przedstawiać sprawozdania. Konieczność wydania opinii
Komitetu w niektórych przypadkach określonych w Traktatach jest
obligatoryjne.
Komitet Społeczno - Ekonomiczny liczy 222 przedstawicieli grup wpływów
interesów ekonomicznych i społecznych. Członkowie proponowani są przez
państwa członkowskie i po zasięgnięciu opinii Komisji mianowani przez
Radę Unii Europejskiej na okres 4 lat. Utworzony został w 1958 roku i
stał się forum dyskusyjnym i miejscem ścierania się interesów grup
nacisku i lobbigu. KES nie może wnosić skarg do Europejskiego Trybunału
Sprawiedliwości.
Członkowie Komitetu zorganizowani są w trzech grupach: 1. Pracodawcy,
2. Pracobiorcy, 3. Różne interesy. Komitet Ekonomiczno - Społeczny wraz
z Komitetem Regionów mają wspólną strukturę organizacyjną. W obu
tych ciałach Polska będzie posiadać po 21 przedstawicieli.
Komitet Stałych Przedstawicieli
Znany również pod skrótem COREPER. Jest organem pomocniczym Rady Unii
Europejskiej. Składa się z przedstawicieli państw członkowskich w
randze ambasadorów (COREPER I) lub ich zastępców (COREPER II). Komitet
jest w głównej mierze odpowiedzialny za przygotowanie posiedzeń Rady, a
także za realizacje zadań przez nią wytyczonych. Spotkania odbywają się
raz na tydzień.
Komitet Regionów
Organ ten został powołany dopiero na mocy Traktatu z Maastricht i po raz
pierwszy zebrał się w marcu 1994 roku. Jego siedzibą jest Bruksela.
Podobnie jak Komitet Ekonomiczno - Społeczny jest organem doradczym i
opiniotwórczym. Jego głównym celem jest doradztwo organom wspólnotowym
w zakresie problematyki regionalnej i lokalnej. Nie posiada możliwości
skargi do ETS. Z jego opiniami w dziedzinach określonych prawem
traktatowym muszą zapoznać się Rada Unii Europejskiej, Komisja
Europejska i Parlament Europejski. KR liczy 222 członków i tylu samo
zastępców. Są to przedstawiciele regionalnych i lokalnych organizacji
samorządowych państw członkowskich. Mianowani oni są przez Radę na
czteroletnia kadencją z możliwością reelekcji. Komitet Regionów składa
się z Prezydium i 7 wyspecjalizowanych komisji oraz plenum.
Europejski Bank Centralny
Powstał w momencie przejścia UE do trzeciego etapu integracji tj. Unii
Walutowej i Gospodarczej w roku 1998 i działa w celu zagwarantowania
stabilności cen, wspierania ogólnej polityki gospodarczej Wspólnoty.
Europejski Bank Centralny wydaje rozporządzenia, decyzje, wytyczne i
opinie. EBC wraz z narodowymi bankami centralnymi państw członkowskich
tworzy Europejski System Banków Centralnych i jest on odpowiedzialny za
wspólna politykę monetarną, przeprowadzanie transakcji dewizowych,
utrzymanie rezerw walutowych oraz wszelkie działania ułatwiające niezakłócone
funkcjonowanie systemów płatniczych. Ponadto ESBC ma wyłączne prawo do
wydawania pozwolenia na emisję banknotów euro.
Europejski Bank centralny wydaje sprawozdania tygodniowe i raporty
roczne. ESBC kieruje Zarząd EBC, Rada EBC i Rozszerzona Rada EBC. Niezależność
Europejskiego Banku Centralnego chroniona jest postanowieniami Traktatu o
WE. Polska od chwili akcesji będzie reprezentowana w Radzie Ogólnej
Europejskiego Banku Centralnego przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego.
Od wejścia Polski do Unii Gospodarczej i Walutowej, Prezes NBP będzie
także członkiem Rady Zarządzającej EBC
Europejski Bank Inwestycyjny
Bank ten powstał w roku 1958 i jest samodzielna instytucją Wspólnoty
Europejskiej. Udziela pożyczek i gwarancji w celu finansowania projektów
inwestycyjnych, które służą realizacji projektów zgodnych z celami
polityki gospodarczej Wspólnoty. Kapitał Banku wynosi 100 mld euro i
jest wnoszony przez państwa członkowskie UE.
Najważniejszym polem działania EBI jest finansowanie inwestycji
zmierzających do wyrównywania poziomu rozwoju najbiedniejszych regionów.
Bank wspomaga realizację funduszy pomocowych i strukturalnych.
Bankiem zarządza Rada Gubernatorów składająca się z 15 ministrów
finansów państw członkowskich, Rada Administracyjna oraz Rada Dyrektorów.
Siedzibą Banku jest Luksemburg. Z chwilą pzrystapienia Polska stanie się
akcjonariuszem EBI. Będzie posiadać jednego przedstawiciela w Zarządzie
Banku, jak również przez odpowiednią liczbę personelu kierowniczego w
Radzie Dyrektorów.
|